Gershwin, An American in Paris (1928), een korte toelichting.                                                                                                      © Daan Admiraal, 2012.

Geschreven als programmatoelichting voor de concerten van het VU-Orkest in juni en juli 2012, Nederland en Rusland. 

Gershwin bezocht in de 'twenties' Parijs een aantal malen. Tijdens zijn tweede korte bezoek in 1926 ontstond het idee om een orkestwerk te schrijven dat gebaseerd was op zijn indrukken van de stad. Hij keerde terug met enkele originele Parijse taxi-hoorns om ze later in zijn stuk te gebruiken. Tijdens zijn derde en langste bezoek aan Parijs, in 1928, ontmoette hij Ravel, Stravinsky, Prokofiev, Poulenc en Milhaud. Op zijn vraag aan Ravel of hij hem les wilde geven kwam dit wijze antwoord: Waarom zou je het risico willen lopen een tweedeklas Ravel te worden terwijl je al een eersteklas Gershwin bent? Gershwin keerde in Juni 1928 terug naar Amerika met de pianoschetsen van An American in Paris en met nog meer taxi-hoorns. Gershwin noemde zijn stuk ooit een rhapsodie. Het heeft nooit bepaalde scènes met muziek willen weergeven - het ging hem om zeer globale impressies 1.
 
Ik vind het altijd weer moeilijk om aan te geven uit hoeveel delen het stuk bestaat, maar kom steeds weer uit op 4 delen (snel-langzaam-snel-coda):
1. Allegretto grazioso; 2. Blues; 3. Charleston; 4. Coda. Daarbij zijn de delen 1 en 4 in Franse stijl gecomponeerd 2, om Parijs te typeren terwijl de delen
2 en 3, in een jazzy stijl geschreven, de ziel van Amerikaan weergeven. Zoals Gershwin in 1926 zelf zei: Jazz is the voice of the American soul. 3
 
Deel 1, Allegretto grazioso.
Lezend over An American in Paris is er steeds weer sprake van 'wandelthema's'. Met het eerste wandelthema valt de componist met de deur is huis:

Een tweede 'wandel-thema' kunt U niet missen door het komische en luidruchtige aandeel van de taxi-horns en de viool-glissandi:

Dan citeert Gershwin een populaire schlager, La Sorella 4 of La Matchiche, die al sinds 1905, mede door diverse grammofoon-opnames, populair was.  

                                            

Van een aanstekelijke vrolijkheid is een derde wandel-thema in de klarinet met grappige accenten:

Maar de verukkelijke overvloed aan leuke ritmische ideeën houdt niet op. Er passeert nog een thema met Spaanse/Latijns-Amerikaanse hemiool-ritmiek:

 Hierna is de componist zeer inventief in het combineren van de verschillende thema's. Een mooi ingetogen rustmoment is de tedere althobo-solo.

Deel 2. Assai moderato. ('Blues')
De inzet van het tweede deel wordt gekleurd door drie saxofoons (alt, tenor, bariton). Het is een blues die inzet met de melodie in de solotrompet:
 
 
Deel 3. Allegro. ('Charleston')
Het derde deel, Allegro, is een Charleston, die inzet met een solo voor 2 trompetten:
De charleston 5 was een in 1923 'uitgevonden' Amerikaanse dans die genoemd is naar de havenstad Charleston in South Carolina (U.S.A.). De dans was een absolute hype in de late twenties. De dans werd in behoudende kringen beschouwd als immoreel en provocatief.
                                                 File:Baker Charleston.jpg
                                                  Josephine Baker dancing the Charleston at the Folies-Bergère, Paris,1926. 
 
In het orkest klinkt de linkerhand-techniek van de stride piano, waarbij de speler met grote sprongen in de 4/4 maat op de 1e en de 3e tel de basnoot speelt en op de 2e en de 4e het acoord.
Er is net als in de vorige delen een weelde aan begeleidingsritmes, zoals het rumba-ritme 3+3+2:
Voetnoten.
1. Ondanks deze duidelijke uitspraak verscheen er een 'programmatic reading' van de hand van collega componist en criticus Deems Taylor in het programma van de première. Die tekst geeft ons de indruk dat we aan de hand van de muziek kunnen concluderen waar we zijn in Parijs, zoals bijvoorbeeld bij het Grand Palais en de Champs-Élysées. Onzin!  terug
2. In de woorden van gershwin zelf: The opening part will be developed in typical French style, in the manner of Debussy and the Six, though all the themes are original.  terug
3. In The Gershwin Reader, Robert Wyatt and Johna Andrew Johnson. Oxford University Press 2004. pag.91-94.  terug
4. op deze site vind je alle informatie: http://www.dutempsdescerisesauxfeuillesmortes.net/fiches_bio/mayol/matchiche_petite_histoire.htm  terug
5. The Charleston is a dance named for the harbor city of Charleston, South Carolina. The rhythm was popularized in mainstream dance music in the United States by a 1923 tune called "The Charleston" by composer/pianist James P. Johnson which originated in the Broadway show Runnin' Wild[1] and became one of the most popular hits of the decade. Runnin' Wild ran from 29 October 1923 through 28 June 1924. The peak year for the Charleston as a dance by the public was mid 1926 to 1927.  Wikipedia. terug