Prokofiev, Ala et Lolly en Scythische Suite op.20

In 1914 sloot Prokofiev, die als muziekstudent al een reputatie had opgebouwd van 'enfant terrible', zijn studie aan het Conservatorium in St. Petersburg af met een uitvoering van zijn eigen 1e pianoconcert. Dat leverde hem de Rubinstein Prijs op voor de beste pianostudent. Hij had als onbekende jonge componist in zijn hoofd gezet om, net als Strawinsky een paar jaar eerder in Parijs was overkomen met zijn 3 Russische balletten, een bliksemcarrière te maken door middel van een balletcompositie voor Diaghilev. Hij schreef 16 januari 1914 naar aanleiding van een kennelijk mislukte afspraak met Diaghilev in zijn dagboek: 'Dit is een tegenslag, want ik had allerlei fantasieën opgebouwd over het maken van een ballet en de Europese roem die zou volgen.'
Later in 1914 was de toen 23 jarige Prokofiev in Londen, onder andere voor contacten met uitgevers en concertorganisatoren. Hij greep zijn kans en kwam in contact met Diaghilev, die in Londen was voor optredens met  zijn Ballets Russes, wat sinds 1911 regelmatig gebeurde. Na hun eerste ontmoeting schreef Prokofiev: 'Diaghilev was waanzinnig elegant, in rok en hoge hoed, en stak zijn hand, gevat in een witte handschoen, naar me uit.'
Nadat Prokofiev hem enige dagen later zijn 2e pianoconcert had voorgespeeld vroeg Diaghilev Prokofiev om voor het volgende seizoen een ballet te schrijven voor de Ballets Russes.
Februari 2015 voert Prokofiev op uitnodiging van Diaghilev zijn 2e pianoconcert uit in Rome. We volgen weer de gebeurtenissen in Prokofiev's dagboek:
'Diaghilev brandde van nieuwsgierigheid het ballet te leren kennen. Ik zette hem het verhaal uiteen, speelde vervolgens de muziek, waarna een kolossaal gesprek volgde, en wat voor één (...)'
Diaghilev vond het maar niks en de balletopdracht ging niet door. Diaghilev beschreef de gebeurtenissen in een brief aan Strawinsky:
'een paar woorden over Prokofiev. (...) Wat ik je wil vertellen is dat hij ongeveer een derde van de partituur van zijn nieuwe ballet bij zich had. Het libretto is slechts een typisch Petersburgs samenraapsel dat tien jaar geleden geschikt zou zijn geweest voor het Mariinsky Theater, maar voor ons onacceptabel is. In Prokofiev's eigen woorden, het is er niet op uit om Russische effecten in zijn muziek te laten horen. Voor hem is het gewoon muziek in de ruimste betekenis. Het is gewoon muziek ok en in dat opzicht hele slechte muziek. (...) Ik zal hem naar jou toesturen. Of hij moet totaal veranderen, of we verliezen hem voorgoed.'
 
Uit de reeds gecomponeerde balletmuziek Ala et Lolli stelde Prokofiev een symfonische suite samen voor uitvoeringen in de concertzaal. De première van deze Scytische Suite vond plaats op 16/29 januari 1916 in het Mariinsky Theater in St. Petersburg, met Prokofiev als dirigent van een de muziek vijandig gezind orkest. Tijdens de première verlieten velen, waaronder Glazoenow, voortijdig de zaal. In de recensies werd het stuk met Le Sacre du Printemps vergeleken en neergesabeld. Prokofiev had de bui al zien aankomen. Hij zei in een telefoongesprek: 'Weet je dat de prijs van rotte eieren en appels zijn gestegen in St. Petersburg? Dat is wat ze naar me zullen gooien!'
Enige invloed van Le Sacre du Printemps op Ala et Lolli is nauwelijks aanwezig, zoals men eenvoudig kan horen. Tijdens zijn hierboven genoemde verblijf in Italie ontmoette Prokofiev Strawinsky. Hij schrijft in zijn dagboek:
'Daarna speelden we in het bijzijn van de futuristen Le Sacre du Printemps vierhandig. Ik had het tot nu toe maar één keer op een concert van Koesevitski gehoord en er maar een vage notie van gehad.'

Het ballet scenario van Ala et Lolli was van de Russische dichter Sergej Gorodetski. Er is een mooi schilderij van de grote Russische schilder Ilya Repin uit dezelfde tijd (1914) van Gorodetski en zijn vrouw:
 
 
                                                    Portrait of poet, prose writer, translator and dramatist Sergei Mitrofanovich Gorodetsky with his wife.
                                                                   Oil on panel. 56.6 × 79 cm. National Museum of Russian Art, Kiev
 
De 4 delen van de Scytische Suite hebben Russische en Franse titels die verwijzen naar het oorspronkelijke libretto. Aan de hand daarvan zal ik het stuk kort muzikaal bespreken. Of Gorodetski's complete ballet-libretto bewaard is gebleven is maar zeer de vraag. Door Prokofiev's emigratie naar het westen in 1918 en de Russische revolutie zijn veel documenten waarschijnlijk voorgoed verdwenen. Toch valt er aan de hand van de wel overgebleven documenten zoals brieven en Prokofiev's dagboeken een redelijke reconstructie van het verhaal te maken.
 
1. L'adoration de Vélèss et de Ala.
Synopsis: De Scythen aanbidden Veles, de god van de zon, en Ala, een houten idool dat de scheppingskracht van de natuur verbeeldt.
Primitieve, rituele dansen. De muziek bestaat uit 2 grote secties:
sectie-I: een zeer lawaaiïg gedeelte met ruige ostinato's (herhaalde, korte motieven). Dan komt de muziek tot rust:
sectie-II: plotseling een zeer verstilde muziek met een opvallende kleurrijke rol voor celesta, 2 harpen en piano
2. Le dieu ennemi et la danse des esprits noirs
Synopsis: Terwijl de Scythen een offer brengen aan Ala, de dochter van Veles, voert de god van het kwaad, Chuzhbog, een dans uit omringd door zeven monsters. Hij probeert Ala te ontvoeren.
Men kan dit deel het beste zien als een optocht van groteske muzikale karakters. Er zijn drie kenmerkende muzikale figuren.
Een krachtig eerste thema wordt zeven keer herhaald:
Een tweede thema is een razend ostinato in de strijkers. het is een spel met uitdijende en krimpende intervallen:
Het komische derde thema is een canonisch duet:
Het deel eindigt zeer gewelddadig: koper en slagwerk.
3. La nuit.
Synopsis: nacht - het licht van de maan maakt Chuzhbog machteloos, zijn krachten werken alleen in de duisternis. Sprookjesachtige maanmeisjes dalen af uit de hemel om Ala te troosten.
De muziek is driedelig. Sectie-I: delicate zachte nachtmuziek met verfijnde kleuren. Sectie-II: dan slaat haast ongemerkt de sfeer om waarna een heftig middendeel volgt. Sectie-III: nachtmuziek met een verstild einde.
4. Le depart glorieux de Lolly et le cortege du Soleil.
Synopsis: Chuzhbog bedreigt Ala opnieuw maar dan komt de Scytische krijger Lolli om haar te redden. Het is een ongelijke strijd, Lolli is bijna dood. Maar dan komt de zon op en de zonnegod Veles slaat Chuzhbog neer met zijn verzengende stralen.
Er passeert een  reeks krijgshaftige thema's. Het einde van de Suite is een zonsopgang, niet poëtisch zoals bij Ravel's Daphnis et Chloé, maar als ruige elementaire oerkracht.