Vinea mea electa, een close-reading van de tekst.    vulgata-sources      articles      home
 
Vinea mea electa,
ego te plantavi:
quomodo conversa est
in amaritudinem,
O mijn uitverkoren wijngaard,
ik heb u geplant:
hoezeer zijt gij veranderd   
            (Jeremia 2: 21)in bitterheid,                    (Deuteronomium 32: 32)

ut me crucifigeres
et Barrabam dimitteres.

dat gij mij kruisigt
en Barrabas vrijlaat.                                      (vrij)

Sepivi te,
et lapides elegi ex te
et aedificavi turrim.

Ik heb u met een haag omringd
heb u vrijgemaakt van stenen
en heb een toren gebouwd.                (Jesaja 5: 2)

 
 
Deze motettekst is een compilatie van drie verschillende bijbelteksten en een vrije tekst. Voor details: vulgata-sources.
In de vrije tekst stelt Christus de verwijtende vraag waarom hij gekruisigd zal worden en Barrabas wordt vrijgesteld. Dat Christus zich daarbij tot de wijngaard richt (O mijn uitverkoren wijngaard, ik heb u geplant) heeft een nadere uitleg nodig omdat de wijngaard en de wijnstok in de bijbel in verschillende betekenissen worden genoemd. De motettekst heeft in ieder geval niets te maken met de bekende uitspraak van Jezus uit Johannes 15: 1 Ik ben de ware wijnstok en mijn Vader is de wijngaardenier (Ego sum vitis vera et Pater meus agricola est). Want daarin vergelijkt Christus zichzelf met een wijnstok (vitis) en we concluderen dat God de Vader als wijngaardenier ook de planter was. Maar in de onderhavige tekst spreekt de Zoon over de wijngaard (vinea) die hijzelf geplant heeft.
Nu is in het Oude Testament de wijngaard soms een metafoor voor het volk Israel, zoals in de twee meest expliciete vermeldingen in Hosea: IsraŽl is een weelderige wijnstok, die ook weelderige vruchten draagt (Hosea 10: 1) en Jesaja 5 (Het lied van de wijngaard): Ja, de wijngaard van Jahwe van de machten is Israels huis (Jes.5: 7).
De enige vulgata tekst die optimaal overeenkomt met de geplante uitverkoren wijngaard is Jeremia 2: 21. Daarin is de wijnstok vanwege de ontrouw van Israel echter een wilde wingerd geworden. De tekst over de wilde wingerd is vervangen door het woord bitterheid (amaritudo) dat waarschijnlijk is ontleend aan Deuteronomium 32: 32, waarin over de wijngaarden van Gomorra wordt gezegd: zij dragen bittere trossen. Dat was een straf voor de afvalligheid van Israel.
Tenslotte is het lezen van Jesaja 5, waaruit het beeld van de omheining  en de wachttoren afkomstig is, erg verduidelijkend. Jahwe hoopte op recht maar Hij zag onrecht (Jes.5: 7). Daarop neemt Jahwe de omheining van de wijngaard weg en hij maakt er een wildernis van. Deze wijngaard brengt slechts wilde bessen voort (Jesaja 5: 4). Want alleen zijn bevoorrechte planten zijn de mensen van Juda (Jes.5: 7).
Nu is de responsoriumtekst volledig duidelijk. Christus spreekt zijn volk in de oudtestamentische metafoor als wijngaard toe. Door te kiezen voor het onrecht van de kruisiging van Christus en de vrijlating van Barrabas is het volk Israel verworden tot een wijngaard die bittere vruchten draagt.
 
© 2004, Daan Admiraal
 
De bijbel, Willibrord vertaling, 1989.
Vulgata, Internet, Bible Gateway.